Intro

Als vertaalbureau houden we graag de vinger aan de pols van evoluties in de domeinen waarin onze klanten actief zijn, zoals bijvoorbeeld marketingcommunicatie. Dat maakt ons beroep bijzonder dynamisch en boeiend. Zo moesten we net als vele andere ondernemers creatief uit de hoek komen tijdens de coronacrisis, met oplossingen op maat voor het tolken van online vergaderingen en evenementen. In dit blogartikel focussen we op de andere tak van onze diensten: vertalen. We zoomen in op het meertalige ondertitelen van video’s. We merkten namelijk dat de groei van de videoboodschap als marketinginstrument de afgelopen jaren versnelde. Tijd voor ons om ons aanbod op dat vlak te professionaliseren.

Videoboodschappen in de lift

In de Video Monitor lezen we dat de video tussen 2015 en 2019 een gestage groei kende. In 2019 gaf 88% van de marketeers al aan dat ze wel eens een video inzetten als communicatiemiddel. Een videoboodschap blijft beter bij dan een geschreven tekst, zo stelt Forbes: je publiek onthoudt er maar liefst 95% van, terwijl dat bij geschreven teksten veel lager ligt.

Geen wonder dus dat de marketingspecialisten er meer en meer mee aan de slag gaan. Door de lock-downmaatregelen van 2020 en 2021 kwam online communicatie bovendien plots stevig in de lift. We merkten dan ook een toename van aanvragen voor ondertiteling en vertaling van video’s. Door de invoering van 5G verwachten experts dat video’s nog meer aan belang zullen winnen in de toekomst. Die nieuwe netwerktechnologie maakt het namelijk mogelijk om snel en overal HD-video’s te streamen.

Waarom ondertitelen?

Zodra een video gesproken tekst bevat, gaat zijn boodschap vaak verloren als er geen ondertitels zijn. Heel wat video’s worden namelijk in stille modus bekeken. Dat is bij Facebook bijvoorbeeld zelfs 85%! Een tekstloze video reist dan weer probleemloos over virtuele grenzen heen, maar als u uw video met tekst over virtuele grenzen heen wil laten reizen, botst die al snel op taalbarrières. Hypergeconnecteerde technologie mag afstanden dan wel verkleinen, om je doelpubliek effectief te bereiken is het zinvol om zijn taal te spreken. En daar helpt Eloquentia u dus graag bij.

Professionele opleiding in ondertiteling

In het kader van die evoluties en geheel in lijn met onze filosofie van levenslang leren, volgde onze collega Laura de e-cursus Ondertitelen van Suzanne Verberk van Nevero, Belgische experte in audiovisuele vertaling en mediatoegankelijkheid. Dankzij deze modulaire cursus kreeg Laura alle knepen van het ondertitel-vak onder de knie, waardoor we voortaan op een interne collega kunnen rekenen voor de technische aspecten van dit type opdrachten.

Ondertitelen in de praktijk

Vertrekken van een video

Om een video van ondertitels te voorzien, moet je eerst spotten: hierbij ga je aan de hand van software de tijd afbakenen waarin gesproken wordt, wat meteen de tijd en dus het aantal karakters aangeeft waarover je beschikt per ondertitel.

Vervolgens wordt de tekst/en of de vertaling in de ondertitels ingevoerd. Die komen in een apart bestand terecht met een specifiek formaat (vaak srt), dat in dezelfde map opgeslagen wordt als de video zelf. Via de mediaplayer kunnen video en ondertitels vervolgens aan elkaar gelinkt worden.

Vertrekken van een script

Klanten bezorgen ons soms de uitgeschreven tekst van een video, waarbij we eenvoudigweg in bijvoorbeeld Word de tekst kunnen vertalen. Daarbij is het van belang dat we de video kunnen bekijken, zodat de vertaling die we aanleveren mee te lezen is met de video. Zo niet, dan zal onze vertaling zelden de gewenste lengte hebben.

Vertrekken van een TCC-bestand

De klant levert ons een bestand waarin al is gespot. Wij zorgen voor de vertaling. Wij winnen daar als vertaalbureau veel tijd mee, die we dan ook niet hoeven aan te rekenen aan de klant. De ondertitelaar kan zich helemaal concentreren op de taalkundige aspecten van zijn vak.

Eloquentia ondertitelt ook uw video’s

Als u een video wil laten ondertitelen door Eloquentia, zijn er dus heel wat mogelijkheden op maat van wat u intern of samen met uw video-leverancier beheert.

Zoals in al onze opdrachten, houden we eraan u de best mogelijk kwaliteit te leveren. Daarbij is een goede afstemming vooraf onontbeerlijk, zodat u duidelijk weet wat u van ons kan verwachten.

Heeft u videomateriaal dat van ondertitels moet worden voorzien? Contacteer ons dan via info@eloquentia.biz. We nemen spoedig met u contact om uw project in goede banen te leiden en binnen de best mogelijke termijn te leveren.

Uiteraard dienen video’s niet alleen marketingdoeleinden. Ze worden ook ingezet in e-learning-omgevingen of op hybride evenementen, maar daarover later meer.

Het bericht (Meertalige) ondertiteling van video’s verscheen eerst op Meertaligheid met het comfort van eentaligheid.

heel wat tekst behoorlijk in de doeltaal werd omgezet. DeepL verslikt zich niet systematisch in uitdrukkingen of beeldtaal, en slaagt er zelfs in tot op zekere hoogte zinnen te “herkauwen” en doelzinnen te produceren waarvan de woordvolgorde door elkaar is gehaald voor een idiomatisch resultaat.

Toch laat de tool hier en daar een (serieuze) steek vallen. Een professionele revisor of vertaler zal die fouten spotten, maar als je de tool gebruikt precies om geen beroep te moeten doen op die professionals, dan loop je het risico dat je doeltekst niet vertelt wat je voor ogen had. We hebben een aantal voorbeelden verzameld om te illustreren waar en hoe het fout kan gaan.

Voorbeeld 1: “een stapje verder”

De fout ontstaat bij “een stapje verder komen”, dat wordt vertaald als “avoir une longueur d’avance”. In het Nederlands wordt een evolutie verwoordt, in het Frans een verworvenheid. Dat blijkt mooi wanneer je de door DeepL voorgestelde vertaling terugvertaalt naar het Nederlands (een techniek die ook door menselijke vertalers wordt gebruikt, bijvoorbeeld in de opleiding, om te controleren of de vertaling klopt).

Ineens hebben de Zooms en DeepLs van deze wereld al een stap voor op menselijke vertalers en tolken, wat helemaal niet in de brontekst werd beweerd. De Franstalige lezer die zich enkel op de DeepL-vertaling zou baseren, krijgt dus een wezenlijk andere boodschap dan de Nederlandstalige lezer.

Voorbeeld 2: peut/pourrait nous surprendre

Hier vertaalt DeepL “zal ons wellicht nog verrassen” door “peut encore nous surprendre”. Waar het Nederlands een tipje van een toekomstige sluier probeert te lichten en als een Madame Soleil voorspelt dat DeepL ons naar alle waarschijnlijkheid nog zal verrassen, stelt de Frans tekst dat DeepL ons nog altijd kan verrassen. Het perspectief van die stelling is veeleer in het verleden verankerd, wat ook blijkt uit de terugvertaling.

Ook hier ontvangen de Franstalige en Nederlandstalige lezer dus wezenlijk verschillende boodschappen.

Voorbeeld 3: drie euvels

In de volgende passage stellen we drie zaken vast:

• Het begin van de zin wordt eenvoudigweg weglaten. Die informatie over de Amerikaanse journalist is overbodig voor de Nederlandse lezer, niet?
• Povere vertaling van “la capacité collective d’un groupe”: de transparante vertaling bestaat inderdaad, maar zou een Nederlandstalige het spontaan ooit over de “collectieve capaciteit van een groep” hebben?
• De Franstalige titel wordt netjes naar de oorspronkelijke titel omgezet.
• “Les plus fins connaisseurs” wordt vertaald door de “best geïnformeerde”. Een kenner is niet hetzelfde als iemand die goed is geïnformeerd.

Wat zien we bij de terugvertaling?

• Het begin van de zin is in de vergeetput blijven steken, uiteraard.
• De “capacité collectivé d’un groupe” komt netjes terug, maar daar ligt de bedenking enkel bij het niet-idiomatische Nederlands van de vertaling.
• De titel blijft in het Engels ; Franstaligen zouden de voorkeur geven aan de Franse vertaling.
• “Les plus fins connaisseurs” is verdwenen: we komen niet verder dan de “best geïnformeerde”, maar daar gaat het de auteur niet om.

Voorbeeld 4: het scheelt een slok op een borrel

In de volgende zin ontstaat er een probleem op het niveau van “correspond presque (…), à une livre près” dat vertaald wordt door “bijna exact overeenkomt (…), tot op een pond nauwkeurig”. Dat is niet wat de man vaststelde. Hij stelde vast dat de mediaan er een pond naast zat.

Hoe ontstaat de fout? “À une livre près” is niet hetzelfde als “à la livre près”. Het eerste vertaal je door “op een pond na”, het tweede door “tot op een pond nauwkeurig”.

Het gekke is dat DeepL wel weet dat “tot op een pond nauwkeurig” vertaald wordt door “à la livre près”. Lees maar na in onderstaande terugvertaling.

Voorbeeld 5: ne prenons pas tout au pied de la lettre

In onderstaand voorbeeld ontstaan er twee verschuivingen:

• “le plus grand nombre” is een ietwat zwierige omschrijving voor “de grote groep”. Het gaat er niet noodzakelijk om dat het aantal het grootste zou zijn; bovendien zou deze bewoording niet spontaan uit de Nederlandstalige pen rollen.
• “Est à l’origine de” wordt afgevlakt naar “neemt”. Het vertaalt wel degelijk de betekenis van de brontekst, maar de verfijnde bewoording van de auteur (collega Guillaume Deneufbourg) gaat helemaal verloren.

Nemen we er de terugvertaling bij, dan zien we dat:

• De eerste woordgroep keurig terugkomt, maar daar ligt het probleem zuiver bij de niet-idiomatische Nederlandse tekst;
• “Être à l’origine de” is vervangen door het doordeweekse “prendre”.

Voorbeeld 6: der kleine Unterschied

Soms zit het verschil in kleine dingen. Vertalers weten dat maar al te goed. Zo zien we in het volgende voorbeeld:

• “Opnieuw vormgeven” komt hier niet neer op het hertekenen, zoals de Franse vertaling suggereert. Het gaat erom dat je de opstelling kan wijzigen van de bestaande bank.
• Het frame is fijn en bekleed, niet fijn bekleed. De komma maakt hier een wezenlijk verschil waar DeepL overheen fietst. Opvallend, want dat steunt op een taalregel. Waar een regel is, zou je verwachten dat het systeem juist beter presteert.
• “Bankprogramma” zal een Franstalige niet spontaan als “programme de canapé” vertalen, maar veeleer als “gamme”.
• Afmetingen zijn eerder “dimensions” dan “tailles”.

Kijk je mee naar de terugvertaling?

• “Aangepast” is veel algemener dan “vormgegeven”: een afvlakking.
• De komma tussen fijn en gestoffeerd is uiteraard zoek.
• Het bankenprogramma komt netjes terug, maar dat probleem ligt vooral aan het niet-idiomatische Frans.
• Er verschijnt “maten” in plaats van “afmetingen”, wat logisch is doordat er “tailles” staat in plaats van “dimensions”.

Voorbeeld 7: wat vangt DeepL aan met anderskleurige draad?

In onderstaand voorbeeld speelt de auteur met de woordgroep “loopt als een rode draad doorheen”. Wat zal DeepL daarmee aanvangen? Zal het platform ook het kleurrijke “in bed duiken” zwierig vertalen?

Hoewel DeepL soms wel met woordvolgordes durft te spelen, doet het platform het hier niet. Daardoor krijg je het holle “est un fil + de kleuren”. Is er een vertaler in de zaal met een idiomatischer vertaalvoorstel? “In bed duiken” wordt gewoon “gaan slapen”. En dan struikelt DeepL over een onvermoede steen: de “zwoele avond” wordt “étouffante”. De Nederlandstalige lezer zal eerder wegdromen bij zo’n avond en er een romantische of intieme bijklank in lezen. De Franstalige lezer kijkt al of de airco’s in promotie staan.

Wat blijft er van de brontekst over als we de vertaling door DeepL halen? Komt die weer boven water?

De woordspeling is uit elkaar gerukt, wat het effect ervan eigenlijk teniet doet. En zwoele avond of niet, je gaat gewoon braafjes naar bed. Niets te duiken.

Voorbeeld 8: droger, maar ook hier dik fout

Wie zal er samenzitten? In het Nederlands zou je het grammaticaal op twee manieren kunnen interpreteren: de secretarissen met de verzender van de mail, of de secretarissen onder elkaar. Inhoudelijk lijkt het logisch dat ook de verzender met de secretarissen wil samenzitten. In het Frans valt de arme man of vrouw uit de boot: alleen de secretarissen vergaderen.

Gek genoeg pikt DeepL de geijkte term niet op voor “eisenbundels”, hoewel het contextueel duidelijk in de sfeer van de vakbonden te situeren is (cahiers des revendications).

We vrezen voor de terugvertaling…

Het eerste euvel is enkel in het Frans een probleem, maar het tweede levert zoals verwacht niet de geijkte term op.

Voorbeeld 9: weglatingen gooien roet in het eten

In onderstaand voorbeeld doen zich volgende problemen voor:

• “As-built” moet behouden blijven, omdat het refereert aan specifieke schema’s. In de terugvertaling kan je vaststellen welke betekenisverschuiving ontstaat.
• “Lokaalnrs” en “lokaalnamen” zijn iets anders dan “lokale nummers” en “lokale namen”.
• “Legende gebruikte symbolen” is eigenlijk de legende van de gebruikte symbolen.

Spoel maar door naar de terugvertaling om heel duidelijk te zien welke problemen er ontstaan.

Voorbeeld 10: verzwakking, vervlakking – de taal verliest haar luister

Om het met de woorden uit de tekst te zeggen: si DeepL est souvent exact, il ne brille pas pour autant par sa justesse.

Voorbeeld 11: ronkend en complex juridisch, DeepL pruttelt zwaar

We knarsetanden bij:

• “Houder” van een monopolie? Hier lukt het niet zo best om de zin minder complex te maken, DeepL, hou het maar op complex.
• Des exigences de qualités (sic), découlant de…: vanwege? Hm, niet helemaal.
• “Mais également qu’il se soumette”: grammaticaal kan dit enkel bij “il en découle que” horen. Het moet in het Nederlands een dat-zin zijn.

Toegegeven, de oorspronkelijke zin loopt nogal mank. In dergelijke situaties zal een vertaler de elementen ontwarren op basis van zijn ervaring, de bredere context en andere elementen. Of hij polst de auteur om te achterhalen wat die nu precies heeft bedoeld.

Conclusie – voor niet-vertalers

Samenvattend kunnen we stellen dat DeepL-vertalingen zeker niet altijd slecht zijn. Als u het platform een vrij grijze, doordeweekse tekst voorlegt, is de kans reëel dat de vertaling redelijk juist tot heel juist is, hoewel het risico blijft bestaan dat DeepL zonder dat u het merkt volledig de mist ingaat. Dat weet u evenwel alleen met zekerheid als u de vertaling toevertrouwt aan een vertaler/revisor die met een arendsoog het resultaat naleest.

Zodra u een klein beetje creatief bent met de taal of een technisch complexe uitleg doet, stijgt het risico exponentieel dat de betekenis van uw tekst niet correct wordt weergegeven in de andere taal. De steken die DeepL laat vallen kunnen namelijk de wezenlijke betekenis veranderen. Met DeepL alleen komt u er dus niet, tenzij het van u ook best wel fout mag zijn natuurlijk.

Dan is het soms nog juist, maar vlak en grijs. Zoals collega Guillaume Deneufbourg heel terecht aanstipt, verarmt de taal die door DeepL wordt geproduceerd. Dat ligt in lijn met het onderliggende principe van de tool.

Conclusie – voor vertalers

Heeft de tool dan meerwaarde voor vertalers? Het zou gestructureerd en systematisch onderzoek vragen om na te gaan in hoeverre DeepL-vertalingen na revisie het niveau kunnen halen van menselijke vertalingen na revisie. Of om na te gaan hoe de revisor een DeepL-vertaling ervaart (waarbij je nu eens openlijk en dan weer blind de DeepL-vertalingen zou moeten voorleggen, om eventuele vooringenomenheid te identificeren).

Voor de vuist weg lijkt DeepL niet zo’n wereldschokkend verschil te kunnen maken voor de professionele vertaler. Waar je als vertaler het hardst naar zoekt, is namelijk niet het stuk dat DeepL losjes, snel en vrij correct uit zijn virtuele mouw kan schudden. Het zijn de creatieve vondsten waar je vaak heel lang op sabbelt, en dat zijn nu net de stukken tekst waar DeepL op afgaat als een grijze gieter.

Alles samen: DeepL is een leuke Spielerei. Wie als taalonkundige denkt met een DeepL-vertaling te begrijpen of weer te geven wat de brontekst vertelt, neemt zichzelf in het ootje. Niet voor de volle 100 %, neen. Voor de 20 à 25 % die nu juist het verschil uitmaken.

Het bericht DeepL op de rooster verscheen eerst op Meertaligheid met het comfort van eentaligheid.

Geschreven

Dit moet je voor de gein echt eens testen: typ in het Google-zoekvenster “Why is Google Translate”. Het zal automatisch aangevuld worden met voorstellen als “so bad”, “inaccurate”. Probeer het dan eens met DeepL: “Why is DeepL”. Je krijgt nu veeleer “so good”, “better than google”. DeepL heeft duidelijk een betere reputatie dan Google Translate. Terecht? Wel, door een beroep te doen op neurale machinevertaling zodra het de resultaten van statistische machinevertaling overtroefde, gecombineerd met de nodige hardware (supercomputer) voor de verwerking van massaal veel gegevens, overtrof de performantie van DeepL van bij de start zijn concurrenten. En dat wordt geapprecieerd. Cijfers geven aan dat de website van DeepL heel druk bezocht is: volgens Alexa staat hij op de 146^e plaats van meest bezochte websites. Terwijl het bedrijf aanvankelijk zijn inkomen uit advertenties haalde, heeft het intussen een stevige B2B-positie veroverd met klanten zoals onder andere Deutsche Bahn, Roche, Fujitsu, Axa, Best Buy, Nokia, Rakuten, Siemens en Elsevier. De functionaliteit om eigen terminologie toe te voegen aan het systeem, speelt hierbij o.a. voor een klant als Deutsche Bank een belangrijke rol. Kortom, dit ambitieuze bedrijf zal ons wellicht nog verrassen, al is het doorgaans discreet over zijn plannen. De nieuwe missie licht een tipje van de sluier: to become Europe’s leading AI company. To be continued…

Gesproken

Door de wereldwijde pandemie hebben heel wat online vergaderplatformen nieuwe mogelijkheden ontwikkeld, onder andere in verband met meertalige vergaderingen en de noodzaak om die te tolken. Zo maakte Zoom recent bekend dat het sleutelt aan een speech-to-text-benadering om ondertiteling en vertaling aan te bieden op zijn platform. Met Translatotron kondigt Google dan weer eerder speech-to-speech vertaling aan. Beide systemen moeten natuurlijk wel nog meer horden nemen dan een zuiver geschreven DeepL: naast de uitdaging om de correcte vertaling tevoorschijn te toveren, moeten deze systemen ook nog de gesproken tekst correct “begrijpen”. En bij Zoom moet die, na vertaling, ook nog eens correct mondeling worden weergegeven. Technische hoogstandjes, zeg maar. Het niveau van betrouwbaarheid zal nog moeten worden getest.

Wat moeten we dan aan met al deze nieuwe ontwikkelingen? Wel, bij Eloquentia volgen we ze op de voet om te zien vanaf wanneer we ze op welke manier zouden kunnen inzetten. Vooralsnog zijn we niet overtuigd van het nut van deze middelen voor onze activiteit. De omzetting van gesproken taal staat nog mijlenver van goede resultaten. De omzetting van schriftelijke taal staat wel al veel verder, maar zelfs een tool als DeepL, die als uitstekend wordt beschouwd, maakt zodanig veel geniepige fouten die een menselijke revisor recht moet zetten, dat hij zelfs nog geen productiviteitswinst kan opleveren als je mikt op uitmuntende kwaliteit.

Het bericht Mens of machine verscheen eerst op Meertaligheid met het comfort van eentaligheid.

Omdat Déesse zich de afgelopen jaren deels heeft toegespitst op tolk- en vertaalopdrachten in het kader van het sociaal overleg, vinden we het belangrijk om de vinger aan de pols te houden van de markt. Zou er een betere gelegenheid zijn om ons onder te dompelen in wat werkgevers daarin bezighoudt, dan de slotsessie van de Social Academy? We dachten van niet, dus was ik van de partij.

“Goud voor overleg”, een veelbelovende titel. En de sessie maakte die belofte helemaal waar. De bijdragen van keynotes Jacques Borlée (ESA) en Eddy Annys (Randstad) belichtten het vraagstuk vanuit een originele invalshoek: topsport. Elk op hun manier en vanuit hun eigen ervaringen legden ze de nadruk op de menselijke factor. Niet dat een “technische” voorbereiding overbodig zou zijn, maar veeleer legden ze beiden de nadruk op het feit dat de mentale weerbaarheid, de trots, het positieve denken van cruciaal belang zijn om het best mogelijke resultaat neer te zetten. Hoe goed je “technische” voorbereiding ook is, als op het “moment suprême” de “positieve flow” zoek is, dan verkrijg je alsnog een ontgoochelend resultaat. Centraal daarbij staat de gemoedstoestand van de persoon: kalmte alleen kan u redden.

Het interview met Minister Kris Peeters bevestigde wat de twee keynotes stelden. In het vraaggesprek kwam ook het nationale overleg en de rol van de sociale partners en de overheid aan bod. De Minister sneed enkele fundamentele punten aan. Voer genoeg om tijdens de receptie achteraf rond een glaasje en een hapje over te debatteren.

Déesse en sociaal overleg

Nu vraagt u zich wellicht af op welke manier dit alles bijdraagt aan het werk dat we bij Déesse verrichten. Is dat geen ver-van-mijn-bed-show voor een vierkoppige kmo, waar alles op vandaag soepel draait dankzij korte communicatielijnen en een efficiënte organisatie, en waar enkel informeel sociaal overleg wordt gepleegd?

Wel, dankzij deze sessie van de Social Academy besef ik eens te meer de waarde van de context waarin wij werken binnen Déesse: die korte communicatielijnen en de efficiënte organisatie zorgen dag na dag voor de onontbeerlijke basis van kalmte, waardoor onze tolken en vertalers topprestaties kunnen neerzetten. Bovendien blijft verkeersstress tot een minimum beperkt, omdat we grotendeels van thuis uit werken.

Daarbovenop bevestigden de sprekers voor mij de waarde van onze rol als tolk- en vertaalbureau binnen het sociaal overleg. Toegegeven, zoals Monica De Jonghe (directeur-generaal bij het VBO) mij na afloop toevertrouwde: er is op vandaag bij een aantal partners in het sociaal overleg voldoende kennis van de beide landstalen om hen toe te laten onderhandelingen te voeren zonder de ondersteuning van tolken.

Niettemin stellen wij als bureau vast dat in sommige organisaties de taal toch nog een barrière vormt voor de onderhandelingspartners. Vooral als het gaat om gevoelige thema’s waarbij details een prominente rol kunnen spelen, neemt het voor de onderhandelingspartners een deel stress weg als ze in hun eigen taal kunnen spreken en luisteren.

Het sociaal overleg heeft er alle belang bij dat de partners zich op de inhoud kunnen focussen. Onze tolken dragen daar dag na dag aan bij. Om het te hertalen met de woorden van de keynotes: ze dragen bij aan de onontbeerlijke kalmte die de sociale partners toelaat een topprestatie neer te zetten.

Kalmte en… trots

Graag sluit ik af met een cruciaal element dat Jacques Borlée aanreikte: trots. Trots zijn op wat je neerzet, inspireert je dag na dag, en brengt je mee in de onontbeerlijke positieve flow. En dat kan ik bevestigen: ik ben persoonlijk apetrots op wat we met Déesse neerzetten.

Wilt u ook ontdekken hoe onze tolken op uw overleg het verschil kunnen maken? Contacteer ons dan voor een offerte op maat.

Het bericht Goud voor overleg verscheen eerst op Meertaligheid met het comfort van eentaligheid.

Beide doen in de afborsteling.

Hoezo?

Valérie De Groote van JCI, die mee haar schouders steekt onder het World Cleanup Day-intiatief, contacteerde ons met de vraag of wij het wilden steunen door vertalingen naar het Frans te verzorgen. Daarin zagen wij een mooie gelegenheid om ons afgeborstelde steentje bij te dragen. World Cleanup Day ijvert voor nette buurten, en Déesse werkt elke dag aan afgeborstelde vertaal- en tolkopdrachten. Een kolfje naar onze hand dus.

Zowel de Facebook-posts als brieven en e-mails die de organisatie uitstuurt, vertalen wij naar het Frans. Daarbij hebben de organisatie en Déesse één doel voor ogen: ervoor zorgen dat zoveel mogelijk mensen op 15 september hun mouwen opstropen voor een nette buurt.

De naam “World Cleanup Day” vat het opzet van dit initiatief goed samen: een wereldwijde schoonmaak. Dit mondiale zwerfvuil-verzamelinitiatief vindt zijn oorsprong in Estland, waar een lokale gemeenschap bewees dat samenwerking een nette buurt kan opleveren. Intussen is het initiatief uitgegroeid tot ‘s werelds grootste burgeractie voor schone buurten.

Dankzij onze vertalingen bereikt de communicatie van de Belgische tak van de World Cleanup Day ook onze Franstalige landgenoten. Hoe meer initiatieven er lokaal worden opgezet, hoe meer mensen hiervan op de hoogte zijn, hoe groter de impact.

Lees meer over dit initiatief en ontdek welke lokale schoonmaakacties al werden geregistreerd op de Facebook-pagina van World Cleanup Day Belgium. Daar leest u ook hoe u heel eenvoudig kan aanmelden om zelf ook aan de slag te gaan op 15 september.

U kent Déesse nog niet? Bekijk dan zeker eens onze filosofie op onze website en ons korte presentatiefilmpje.

Het bericht Afgeborsteld verscheen eerst op Meertaligheid met het comfort van eentaligheid.

Het komt me immers voor dat het debat zich steevast ontvouwt omtrent de vraag of het kan. De vraag of we dat willen, wordt zelden gesteld. En toch lijkt me dat een veel boeiendere vraag, of op zijn minst een vraag die vooraf zou moeten gaan aan de vraag of het kan.

Vanzelfsprekend heb ik als vertaalster in dezen een subjectieve kijk op de zaak. Als ik mij achter het idee schaar om mijn werk aan een machine toe te vertrouwen, moet ik mij voorbereiden op een carrièreswitch. Het zou met bloedend hart zijn, want ik hou van mijn job.

Tegelijk ben ik natuurlijk ook vertrouwd met specifieke aspecten van vertaalwerk die het mij mogelijk maken zowel een geïnformeerd als genuanceerd antwoord te formuleren op de kernvraag hier: machinevertaling, willen we dat wel?

Heeft machinevertaling voordelen?

Laten we hiervoor vertrekken vanuit de voordelen die de ontwikkelaars en promotoren van die technologie aan machinevertaling toedichten: efficiënt, flexibel, betrouwbaar, goedkoop. Die boodschap duwt vertaling als dienstverlening helemaal in de hoek van de commoditisering: je kunt overal een vertaling krijgen, zelfs van een machine. Het doorslaggevende argument wordt de prijs.

Maar is dit wel terecht? Krijg je als klant van elke vertaler en van elke vertaalmachine hetzelfde resultaat? Want om een product of dienst werkelijk als een commodity af te doen, is dat de allereerste vereiste. Wel, ik dacht het niet, neen. Het resultaat zal elke keer licht verschillend zijn. Ook al is elke versie dan grammaticaal en taalkundig correct, de ene vertaling is de andere niet. Omdat de ene vertaler de andere niet is. Net zoals de ene auteur de andere niet is.

Commoditisering versus creativiteit

Wat is er dan aan de hand met die commoditisering? Ergens onderweg zijn we volgens mij de creativiteit en de plasticiteit van taal uit het oog verloren. Ergens onderweg is men vergeten dat talen persoonlijke, culturele, mentale en emotionele vehikels zijn van betekenis, en niet zomaar een logisch geheel dat je in een netwerk kan proppen, hoe verfijnd dat netwerk ook wordt. Talen zijn zo boeiend, uitgerekend omdat ze levend zijn. Onvoorspelbaar. Zichzelf vernieuwend. Creatief. Verrassend.

Toegegeven, in de handleiding van een opzetstuk voor een heftruck kun je als vertaler je onvoorspelbare, vernieuwende, creatieve en verrassende ei niet kwijt. Beter nog: je houdt het in dat geval best veilig weggeborgen, anders komt het met die handleiding niet goed. Maar voor die volgende tekst, die catalogus voor handgemaakte houten meubelen op maat bijvoorbeeld, zul je dat ei wel weer uit de kast moeten halen. Zodat je er met beeldrijke zinsnedes de essentie van het metier in kunt kerven. Voor zo’n opdracht moet je uit het goede hout gesneden zijn.

Dat vraagt een flexibiliteit en een bewustzijn waar veel te weinig respect voor overblijft, wanneer beweerd wordt dat een vertaler door een machine kan worden vervangen. De vertaler brouwt uit al zijn taalkundige, culturele, emotionele en mentale bagage een geheel dat in de doeltaal de naturel moet hebben van het origineel en tegelijk exact dezelfde boodschap overbrengt. Kortom, om het met een boutade te zeggen: de vertaler verandert alles, zodat er niets verandert.

Is vertalen niet per definitie menselijk?

Willen we dat aan een machine toevertrouwen? Een machine die gevoed wordt met bestaand materiaal? Een machine die de finesses niet aanvoelt? Of zijn we op termijn van plan om ook het schrijven van teksten aan de machine over te laten? Terwijl taal zo intrinsiek menselijk is?

Vanuit dat perspectief vind ik het maar een bizar idee. Of, om het even karikaturaal te stellen: als een tekst het niet waard is om door de handen van een vertaler te gaan, was hij het dan wel waard om door een tekstschrijver geschreven te worden? En als iemand zich de moeite heeft getroost om die tekst te schrijven, verdient die tekst dan niet de toewijding van een vertaler om hem in een andere taal te herschrijven?

Let wel, we staan als vertalers natuurlijk ook met de beide voeten op de grond. De klant denkt zelden lang vooraf aan die laatste mijlpaal, heeft de vertaling vaak op korte termijn nodig. We stellen daar onze flexibiliteit tegenover. Uiteraard wil de klant erop vertrouwen dat de vertaling een kwalitatieve tekst is. We zorgen voor de betrouwbaarheid van een gereviseerde tekst. En jawel, we gebruiken daarbij op een professionele manier vertaaltools die ons beroep zeer zeker vooruithelpen, zoals termenbanken, vertaalsoftware, vertaalgeheugens. Technologische ontwikkelingen waar we alleen maar vol lof over kunnen zijn. Last but not least, de tekst van de klant dient ook een bepaald doel, en moet in die context functioneren. Dat is dan weer die efficiëntie waar wij samen met de klant bij stilstaan.

De waarde van een vertaling

Aan dat alles hangt een prijskaartje vast. Een prijskaartje dat het midden probeert te houden tussen een billijke vergoeding voor het werk en alle kennis en kunde die de vertaler inzet, en een competitief leefbaar tarief. Dat is voor de professionele vertaler een constante evenwichtsoefening. Net zoals hij ook moet ijveren voor een juiste balans tussen de energie die hij besteedt aan een specifieke vertaling en het bedrag dat hij zal mogen factureren.

De volgende keer dat u op het punt zou staan om een stuk tekst door – zeg maar –  Google Translate te halen, in plaats van een beroep te doen op een vertaler, dan kunt u zich misschien afvragen of u die tekst door een machine had kunnen laten schrijven. Gewoon, om tijd te winnen. Om efficiënt te zijn. Om betrouwbaar te zijn. En goedkoop. Of heeft het echt een meerwaarde dat een mens die heeft geschreven? Omwille van de perfect imperfections, misschien? Zo ja, dan vertrouw ik erop dat u die tekst ook door een mens zal willen laten vertalen. U kunt dan alvast bij ons een offerte opvragen.

Het bericht Machinevertaling: willen we dat wel? verscheen eerst op Meertaligheid met het comfort van eentaligheid.

Wie dagelijks met talen jongleert voor het werk, kan wel eens uit het oog verliezen dat taalgebruik niet voor iedereen even afgeborsteld hoort te zijn. Door je beroep kun je een zwaar vertekend beeld van de werkelijkheid krijgen. Het is dan ook zinvol om je perceptie af en toe te toetsen aan de realiteit. Dat dacht ook freelance vertaalster Miet Ooms toen ze besliste om via een onderzoek te weten te komen hoe belangrijk taal is op websites. De centrale vraag in haar onderzoek: heeft Jan met de pet een boodschap aan afgeborstelde taal op websites, of kijkt hij nietsvermoedend over en door taalfouten heen?

Veel boeiender kan het voor mij niet worden: ik ben een taalfanaat, een marketeer én een onderzoeker. Dit initiatief verbindt mijn drie professionele passies. Ik greep dan ook de gelegenheid aan om samen met Miet de aanpak en de resultaten te bekijken, in aanloop naar haar presentatie op de Taalconferentie van GentVertaalt van 7 oktober. Toegegeven, ik kwam er een beetje als de cavalerie bij: het zware werk had Miet Ooms reeds geleverd.

Taal speelt wel degelijk een rol

Opvallend genoeg bleek uit haar onderzoek dat taalgebruik op websites toch wel bij veel mensen een indruk nalaat. Surfers spotten taalfouten. Ze hebben een zeker mededogen voor die ene steek die iedereen mag laten vallen, maar een veelvoud aan taalfouten irriteert hen. Erger nog: ze wantrouwen websites waarvan de taal eerder aan machinevertaling doet denken dan aan professionele redactie of vertaling.

Ook al probeerde Miet Ooms verschillen te ontdekken tussen bijvoorbeeld mannen en vrouwen, of volgens leeftijdsgroepen, die waren moeilijk hard te maken door de beperkte steekproef. Tendensen geven wel een idee voor later onderzoek:

• Momenteel lijken oudere websitebezoekers kritischer te staan tegenover taalfouten dan jongere websitebezoekers. Toch merken beide groepen taalfouten op.
• Mannen lijken minder kritisch ten opzichte van pagina’s die taalfouten bevatten dan vrouwen.

Dit soort tendensen is evenwel niet eigen aan websites, maar tonen zich ook in andere contexten. Zo vindt u bijvoorbeeld een overzicht van onderzoek naar de invloed van sekse op taalgebruik en taalattitudes in de scriptie van Jolien Toye (p. 72 e.v.).

Kortom, zoals zo vaak blijven er na het onderzoek van Miet Ooms nog heel wat vragen hangen. Het roept zelfs nieuwe vragen op. Bijvoorbeeld: wat betekent dit concreet voor uw product of merk, als die een specifieke doelgroep voor ogen heeft? Het kan boeiende informatie opleveren. Ergens denk ik dat vooral de onderzoekster in mij hier haar hartje aan zou ophalen.

Correct taalgebruik legt u geen windeieren

Finaal tonen de resultaten nu al duidelijk dat bedrijven er alle belang bij hebben om op hun website niet alleen de lay-out en het beeldmateriaal te verzorgen, maar zeker ook de taal. Als u uw klanten en prospecten dan ook nog in verschillende talen wil onthalen op die virtuele plek, dan is het natuurlijk zaak om in elke taal even verzorgd over te komen. Een professionele partner hiervoor onder de arm nemen, zal u geen windeieren leggen. Welke ervaring wij bij Déesse hebben hiermee, leest u in een ander blogartikel.

Het bericht Taalgebruik op websites: wordt u hierop afgerekend? verscheen eerst op Meertaligheid met het comfort van eentaligheid.

Websites zijn vandaag de dag niet meer weg te denken uit onze wereld. Als virtueel uitstalraam van uw bedrijf of vereniging vormen ze vaak het eerste, soms zelfs het enige contactpunt met uw klanten. Net zoals een winkelier via zijn uitstalraam een boodschap geeft aan voorbijgangers, zo geeft u als bedrijf uw boodschap aan surfers. En net zoals een winkelier graag een mooie, sprekende etalage verzorgt, zo wil u als bedrijf ook ongetwijfeld dat uw website de juiste indruk wekt bij uw (potentiële) klanten.

Stel dat u als klant langs een uitstalraam wandelt dat volledig in het Russisch, het Engels of het Chinees is opgevat. Zou u zich aangesproken voelen? Zou u een extra inspanning leveren om te ontdekken wat die winkel te bieden heeft? De kans is reëel dat u afhaakt, niet?

Laat uw website ook potentiële klanten afhaken?

Vele websites bezondigen zich zonder meer aan toestanden waardoor potentiële klanten verloren gaan. Links die niet blijken te werken, pagina’s die vastlopen, noem maar op. Zo laten vele bedrijven ook nog altijd de uitdaging liggen om hun website in de verschillende talen van hun doelpubliek te (laten) vertalen. Engels is toch goed genoeg, niet? De nieuwe lingua franca? Tja, die heeft ook haar beperkingen.

Vanuit onze ervaring als vertaalbureau kunnen we er ergens begrip voor opbrengen dat bedrijven ervoor terugschrikken om hun website te laten vertalen. Het is namelijk geen sinecure om een website op een doeltreffende manier in verschillende talen op te stellen en nadien te onderhouden. Daar komt een aantal technische hindernissen bij kijken, naast de taalkundige hindernissen.

En toch is het niet alleen best mogelijk, maar vooral een grote meerwaarde om met potentiële klanten te communiceren in hun eigen taal. U hoeft alleen maar naar uw eigen ervaring te kijken om te ontdekken dat een gesprek veel vlotter loopt in uw eigen taal, dan als u een vreemde taal moet (trachten te) begrijpen. Ook als u een goede kennis heeft van die vreemde taal, gaan de finesses vaak verloren en het comfort is meestal ook zoek.

Déesse vertaalt uw website

Door de ervaring die we bij Déesse hebben met het vertalen van websites, zijn we voor u de uitgelezen partner om de uitdaging toch aan te gaan. We bekijken met u zowel de technische mogelijkheden (formaat van de website, formaat van de aan te leveren en te vertalen tekst) als de taalkundige uitdagingen. Zo zorgen we ervoor dat u mooi opgestelde teksten, maar ook toepasselijke links en buttons vlot op uw anderstalige website krijgt.

Voor de vertaling van websites kunnen we veelal op afstand werken, zoals meestal bij vertalingen. U levert de inhoud, wij vertalen, in een formaat dat u gemakkelijk kan uploaden. Uit onze gezamenlijke analyse kan ook blijken dat we efficiënter werken als we een vertaler tijdelijk bij u op kantoor aan het werk zetten, bijvoorbeeld indien de websiteomgeving dat vereist. Naargelang de benadering krijgt u een offerte op basis van het volume te vertalen tekst en de talencombinatie, of eerder op basis van werkuren. Alle voor- en nadelen worden met u doorgenomen, zodat u voor de beste optie kan kiezen.

Reikt ook uw business over de grenzen van uw taalgebied? Wilt u alle kansen benutten die dat vertegenwoordigt? Aarzel dan niet om contact op te nemen met Déesse. We bekijken samen met u de mogelijkheden en de uitdagingen, en we bezorgen u een offerte op maat.

Het bericht Meertalige website: een zinvolle uitdaging verscheen eerst op Meertaligheid met het comfort van eentaligheid.

Vertaalwoordenboeken zijn handig. Voor vertalers en tolken, maar ook voor al wie zich in een andere taal wil uitdrukken en op zoek is naar net dat ene woord. In een ouder blogbericht wees ik er al op dat vertalers en tolken geen wandelende woordenboeken zijn.

Het gevaar van woorden zonder context

Laten we nu even stilstaan bij het gevaar dat woordenboeken vormen, en in het bijzonder vertaalwoordenboeken. Gevaar?! Zijn woordenboeken dan gevaarlijk? Ow ja, en wel omdat ze vaak geen of onvoldoende context geven. Een paar voorbeeldjes uit ons gratis toegankelijke tweetalige woordenlijst voor het sociaal overleg, die, net zoals de naam het zegt, een woordenlijst is, dus zonder context.

U bespreekt de opzegging van een arbeidsovereenkomst met een Franstalige collega. Arbeidsovereenkomst kent u in het Frans: contrat de travail. U weet zelfs dat het woord mannelijk is: un contrat de travail. Maar hoe zeg je opzegging? Dan komt onze tweetalige woordenlijst in beeld. Opzegging wordt er vertaald door dénonciation. U maakt er logischerwijs dénonciation du contrat de travail van. En toch slaat u de bal mis. In het Frans gebruikt men in de context van arbeidsovereenkomsten niet dénonciation (of het werkwoord dénoncer), maar wel degelijk résiliation (of het werkwoord résilier, of nog, de langere formulering mettre fin à). Dénoncer wordt gebruikt voor de opzegging van cao’s. Een snelle Google-opzoeking naar dénonciation contrat travail geeft u automatisch wel een aantal betere mogelijkheden dan dénonciation.

Nog eentje. U maakte de notulen op van uw ondernemingsraad en wil ze nu zelf vertalen naar het Frans. Maar wat met het woord notulen in de titel? Onze woordenlijst geeft de correcte vertaling: minutes. Maar is dat de geijkte term voor uw notulen? Neen. Procès-verbal is beter. (Trouwens, in het Nederlands maakt u er ook beter verslag van in plaats van notulen.) U begint in te zien dat het klakkeloos overnemen van vertalingen uit een vertaalwoordenboek of woordenlijst, geen goed idee is.

Het belang van het juiste woord

Velen denken dat vertalen een omzetting is van losse woorden. Quod non. Woorden staan bijna nooit alleen. Ze staan in hun context en brengen een bepaalde boodschap over. Vertalers en tolken zetten die boodschap om en gebruiken daarbij correcte en vooral gepaste woorden. Dat zijn niet noodzakelijk de woorden die een vertaalwoordenboek – al even correct – opgeeft.

Maakt dat onze woordenlijst en andere vertaalwoordenboeken compleet waardeloos? Neen, helemaal niet. Zolang u maar de vertalingen controleert in hun context. De vertalingen in de woordenlijst zijn correct, maar misschien niet gepast in de zin waarin u ze wil gebruiken. In het algemeen kunnen we stellen dat hoe breder de betekenis is van een woord, hoe gevaarlijker het is om dat woord zomaar te gebruiken zonder extra controle. Hoe specifieker de betekenis, hoe veiliger. Maar je weet het nooit zeker zolang je het gebruik van het woord niet hebt gecontroleerd.

Als u het zekere voor het onzekere wil nemen, dan kunt u ook te rade gaan bij een vertaalbureau zoals Déesse.

Het bericht Woorden en hun context: risico’s en oplossingen verscheen eerst op Meertaligheid met het comfort van eentaligheid.

Overleg bij de vertaling

Een case die we recent schetsten, is een schoolvoorbeeld van het belang van overleg. In dit geval bestond het overleg uit twee luiken: overleg met de klant daar waar de vertalers vragen hadden bij specifieke woordkeuzes, interpretaties of formuleringen, en overleg tussen de taalkundigen onderling om de Franstalige en Nederlandstalige vertaling consistent te maken.

De toegewezen projectmanager leidde alles in goede banen. De projectmanager centraliseerde de vragen die de vertalers hadden. Wanneer we intern geen sluitende oplossing konden vinden, koppelde de projectmanager terug naar de klant. De informatie die de projectmanager van de klant kreeg, gaf hij door aan de vertalers, die nadien in hun vertaling rekening konden houden met de verduidelijkingen.

Soms moet de projectmanager naar de klant toe verduidelijken hoe belangrijk een ogenschijnlijke detailvraag is om een degelijk eindproduct te garanderen. Ons aanspreekpunt bij de klant heeft namelijk zelden een taalkundige achtergrond. Interpretatie kan echter heel gevoelig liggen. En dan heb je best eens de klant aan de lijn, om twee of meer mogelijke interpretaties af te toetsen.

Zeker bij deze opdracht bleek dat onontbeerlijk. Het ging hier namelijk om teksten die vaak in puntjes en opsommingen uitgeschreven waren. Onze vertalers hadden dus weinig context om hun interpretatie te staven. Kortom, een goede verstandhouding met ons aanspreekpunt bij de klant heeft ook hier weer een groot verschil gemaakt.

Uiteindelijk zag de projectmanager er ook op toe dat beide vertalingen consistent waren. Pas dan konden ze opgeleverd worden. Bij deze marathon van 60 000 woorden maal twee (Nederlands en Frans) heeft de aanpak van Déesse ervoor gezorgd dat we – op een termijn van een dikke maand – bruikbare teksten konden afleveren voor de overlegpartners binnen de organisatie. Hoe vaak we intern ook vloeken over de ondoorgrondelijke wegen van SDL Trados Studio 2017, dit soort opdrachten bewijst nog maar eens dat onze state-of-the-art CAT-tool wel degelijk een meerwaarde is.

Efficiënt vertalen met een CAT-tool

Efficiënt werken met drie Excel-bestanden van om en bij de 15 MB, waar tal van herhalingen in staan, hoe doe je dat? Wanneer je aan een dergelijke opdracht begint, ben je maar al te dankbaar voor je CAT-tool. Die herkent namelijk alle herhalingen en suggereert ook vertalingen van passages die je vroeger al hebt vertaald, ook al gaat het niet om identiek dezelfde tekst (de zogenaamde fuzzy matches). Wanneer je dan van de klant of de revisor feedback krijgt over een passage die tientallen keren voorkomt, kun je de nodige aanpassingen veel efficiënter doorvoeren. De CAT-tool zal namelijk voorstellen om de wijzigingen overal waar nodig aan te brengen.

Aangezien er ook heel wat zinvolle woordenschat terugkeerde, die eigen is aan onze klant, hebben we onze termenbank aanzienlijk gespekt. Daar kun je elke term ook markeren als “eigen aan klant X”. Onze CAT-tool vermeldt te gepasten tijde ook steeds de voorkeursvertaling van termen die in onze termenbank staan. Best wel handig, ook voor toekomstige vertalingen, niet?

Het doeltreffend inzetten van die instrumenten heeft ons bij dit project toegelaten om met een bijzonder strakke levertermijn te werken. De klant kreeg graag de vertalingen voordat de meeste medewerkers hun welverdiende vakantie zouden inzetten. We hebben de deadline dankzij een goede organisatie gehaald! De functieomschrijvingen kunnen in het bedrijf verspreid worden, en iedereen zal het nodige materiaal hebben in zijn eigen taal wanneer het overleg hieromtrent vanaf september wordt gevoerd.

Geïntegreerde dienstverlening

Dat betekent evenwel niet dat we bij Déesse tevreden op onze lauweren kunnen rusten. Om ervoor te zorgen dat alle deelnemers het overleg in hun eigen moedertaal kunnen voeren, zullen onze tolken de simultaanvertaling verzorgen. Ook zij kunnen putten uit de gemaakte vertalingen en de termenbank om zich voor te bereiden, zodat zij voor de vuist weg het gepaste woord vinden. Iedere deelnemer spreekt en luistert in zijn eigen taal, zodat de taal op zich geen struikelblok vormt. Afhankelijk van de groepsgrootte gebruiken we hiervoor tolkencabines (via een vaste partner) of een fluisterset (die we zelf kunnen aanleveren).

Deze opdracht is een schoolvoorbeeld van waar Déesse voor staat: goede communicatie die bijdraagt tot een beter wederzijds begrip en daardoor ook tot het welslagen van organisaties. We hebben onze ervaring met complexere projecten ruimschoots in de strijd mogen gooien. En daar genieten we van.

Van losse vertaling tot complexe projecten: allemaal een kolfje naar onze hand

Vanzelfsprekend schrijft niet elke vertaal- of tolkopdracht zich in zo’n grootscheeps project in. Niettemin houdt elke opdracht wel eigen uitdagingen in, die Déesse met zijn klanten aangaat. Dat gaat van de vertaling van commerciële vlotte tekst over het tolken van juridische opleidingen tot het vertalen van PowerPoint-presentaties, om maar enkele voorbeelden te citeren. Als er taalverschillen moeten worden overbrugd, hebben wij ook voor u een antwoord op maat.

Wilt u ook uw boodschap professioneel overbrengen, in welke taal dan ook? Hecht ook u belang aan wederzijds begrip, binnen uw organisatie of tussen uw organisatie en uw klanten en leveranciers? Dan kunt u bij ons rekenen op een gepersonaliseerde aanpak van uw vraag. Aarzelt u niet om contact op te nemen voor een offerte. Onze contactgegevens staan onderaan deze pagina.

Het bericht Een kwalitatieve vertaling? De juiste tools! verscheen eerst op Meertaligheid met het comfort van eentaligheid.